De Indonesiëreeks | deel 5: Toerisme

Door Jasmijn Groot

Het is een slecht seizoen geweest voor de toeristensector in Bali. Door de aardbevingen in Lombok en Sulawesi in augustus en september, besloten vele reizigers wereldwijd om het gevaar van eventuele nieuwe schokken niet te riskeren en hun vakanties toch maar in een ander paradijselijk oord door te brengen. Hoewel het signaal was afgegeven dat het in Bali veilig was, leidde de media-aandacht omtrent de Indonesische natuurrampen direct tot een flinke aderlating voor het toerisme op het eiland.

Dit ging niet geheel onopgemerkt aan mij en mijn reispartner voorbij. Buiten de omgeving van

Saté ajam in een warung in Ubud, Bali. Naast een familie uit Australië waren we de enige gasten. Foto: Jasmijn Groot.
Saté ajam in een warung in Ubud, Bali. Naast een familie uit Australië waren we de enige gasten. Foto: Jasmijn Groot.

Denpasar, de hoofdstad van Bali, was het overal veel te rustig voor de tijd van het jaar. Het gebeurde vaker dan eens dat de horecagelegenheden waar we zaten, op ons na, helemaal leeg waren. We waren meestal dan ook op elkaar aangewezen voor vermaak, want er waren gewoonweg nergens andere reizigers te bekennen. De situatie werd op het kleinere eiland Nusa Penida nog verder bemoeilijkt door de strikte alcoholban na tien uur ’s avonds. Deze maatregel was in het leven geroepen om openbaar dronkenschap onder de toeristen te voorkomen. Maar ja, welke toeristen?

Door de drastische terugval in inkomsten werden degenen die het hardst waren getroffen nog opdringeriger dan normaal. De meeste reisgidsen over Bali waarschuwen al voor de malafide taxichauffeurs die moeilijk zijn te onderscheiden van de ‘goede’ taxi’s en die teveel rekenen voor een ritje. Maar aan het einde van het hoogseizoen in 2018 kan je bijna niet normaal meer de straat over lopen, want zelfs als je een scooter hebt gehuurd, word je constant gevraagd of je transport nodig hebt. Op de markt kan je niets en niemand meer aankijken: één blik en je bent gedwongen om te kopen. Onderhandelen was altijd een topsport, maar daar geven verkopers bijna niet meer aan toe. Er moet worden gecompenseerd voor het magere seizoen.

Nou is het niet de eerste keer dat ik zulke deprimerende taferelen heb aanschouwd. In de zomer van 2012 reisde ik langs de Ionische eilanden in Griekenland – Corfu, Lefkas, Kefalonia en Ithaka – die destijds ongeveer dezelfde negatieve effecten ervoeren als Bali in 2018. De Griekse crisis was toen namelijk in volle gang en het land had nét een tweede grote lening gekregen van het Internationaal Monetair Fonds, de Eurogroep en de Europese Centrale Bank. Om het tijdig terug te kunnen betalen, moest de regering fors bezuinigen en extra belastingen heffen. Om maar even te illustreren hoe zwaar die wogen op de Griekse bevolking: in de beginjaren van de crisis werden er bijna elke maand nieuwe belastingen aangekondigd, terwijl lonen slonken met 75% of helemaal niet meer werden uitbetaald en de werkloosheid bleef stijgen, tot wel 55% onder de jongeren.

Ondertussen gaven de Nederlandse en Duitse media verontrustende meldingen over het in crisis verkerende land: gewelddadige protesten waren regel van de dag, dus als bezoeker kon je niet anders dan slaags raken met de politie. Er zou geen geld meer uit de pinautomaten komen en het land zou die zomer zeker failliet gaan. Journalisten konden zelf ook niet echt goed verwoorden wat de bijkomende problemen van die laatste verwachting was, maar ze gaven je ongeacht het gevoel dat je dan echt niet in Griekenland wilde zijn.

Nou wilde het zo zijn dat ik sinds mijn jeugd bekend was met het land en dat ik er ook verschillende keren had gewerkt en gewoond. Mijn bullshit-sensor stond dus al sinds het uitbreken van de Griekse crisis aan en ondanks de negatieve berichten ben ik gewoon gegaan. En wat bleek? Rust en vrede voerden de boventoon, over opstandige anarchisten was weinig te vermelden, protesten bleven uit en ik kon gewoon bij mijn geld. Griekenland bleef voortbestaan en het alledaagse leven, hoewel wat moeilijker gemaakt door de economische situatie waarin het land zich bevond, ging gewoon door.

De keerzijde van de internationale persaandacht voor Griekenland werd, net als in Bali, op een pijnlijke manier duidelijk. Het viel me namelijk meteen op dat er helemaal niemand was. Alle terrassen, bars en restaurants waren leeg. Dit in schril contrast met mijn werkervaringen van vóór de crisis, toen er elke avond nog wat te doen was. De lokale bevolking mixte toen met toeristen uit Oost- en West-Europa, waarbij de drank rijkelijk vloeide en men onder begeleiding van de locals, de klanken van de bouzouki en het geklater van stukgegooide gipsen borden, een pasje op de dansvloer waagde.

De Esplanade in Corfustad, Corfu, in 2012. Vóór 2012 was het altijd lastig om een plekje op het terras te vinden, maar door de crisis was het opvallend makkelijk geworden.
De Esplanade in Corfustad, Corfu, in 2012. Vóór 2012 was het altijd lastig om een plekje op het terras te vinden, maar door de crisis was het opvallend makkelijk geworden.

Anno 2012 konden de Grieken zich deze vertiertjes bijna niet meer veroorloven en waren er op de Ionische eilanden geen toeristen meer om te entertainen. Het magere seizoen had voor degenen die werkzaam waren in het toerisme extreme gevolgen. In Ithaka vertelde Petros, de eigenaar van een appartementencomplex in de hoofdstad Vathi, dat hij niet genoeg had verdiend om de winter door te kunnen komen. Om die reden had hij zijn zoon naar het buitenland gestuurd, in de hoop dat hij daar beter betaald werk zou vinden, zodat hij tenminste onder de pannen zou zijn.

Het is al vrij precair dat er in bepaalde gebieden in Griekenland en Indonesië grote percentages van de bevolking afhankelijk zijn van het toerisme. Wat hun situatie nog delicater maakt is dat de media de macht heeft om die sector ofwel te stimuleren of om het te schaden. Journalisten kunnen met negatieve pers een hele industrie, en daarbij iedereen die daarbij gemoeid gaat, diep treffen. Als het land in kwestie dan ook nog eens gebukt gaat onder de gevolgen van een forse economische crisis of een grootschalige natuurramp, neem je mensen werkelijk hun laatste strohalm af wanneer je onjuist vermeld, of zelfs impliceert, dat alles in een bepaald land of regio uit de spuigaten loopt.

Bij aankomst op Schiphol krijgen we een SMS van een vriendin uit Bali: “You guys left just in time. Short but strong earthquake in the middle of the night!” Zijn we nou net ontsnapt aan eenzelfde soort ramp als op Lombok of Sulawesi? De televisieschermen boven de bagageband laten zien dat dat wel weer de boodschap is die bijvoorbeeld nu.nl en de NOS je bij willen brengen. Maar vanuit het Balinese front wordt ons verzekerd dat alles in orde is. Het is absoluut noodzakelijk om je gezonde verstand te gebruiken wanneer je gaat reizen en mogelijke gevaren in overweging te nemen. Maar laat je niet blindelings leiden door de media.


Lees de andere delen uit De Indonesiëreeks hier.